Wat gebeurt er bij een conflict tussen ouders en grootouders?
Wanneer een scheiding, een familiaal conflict of het overlijden van een ouder de grootouders van elk contact met hun kleinkinderen berooft, kunnen zij de familierechtbank vatten om hun recht op persoonlijk contact te doen gelden.
In tegenstelling tot andere derden (peters, stiefouders) moeten de grootouders geen bijzondere reden aantonen: hun recht wordt vermoed.
De rechtbank kan dit recht slechts weigeren indien de uitoefening strijdig is met het belang van het kind:
- gevaar voor het kind (geweld, misbruik, ernstige psychiatrische stoornissen)
- aangetoond schadelijk familiaal conflict
- duidelijke en gemotiveerde wil van een kind dat oordeelvermogen heeft
Artikel 375bis behandelt de grootouders anders dan andere naasten. De grootouders “hebben het recht”, zonder voorwaarde. Aan elke andere persoon kan het slechts worden toegekend “indien hij aantoont dat hij met het kind een bijzondere affectieve band heeft”. De grootouders moeten dus niets aantonen; het is de weigering die verantwoord moet worden.
De formulering van de weigering is beperkend, en zij is recent. Sinds een wijziging in werking getreden op 12 juli 2018 bepaalt de tekst: “De familierechtbank weigert de uitoefening van het recht op persoonlijk contact enkel als de uitoefening van het recht ingaat tegen het belang van het kind.” De weigering veronderstelt dus een vastgestelde strijdigheid met het belang van het kind.
Hetzelfde artikel bevat een verwant recht. Sinds 19 juni 2021 bepaalt het: “Alle broers en zussen hebben op elke leeftijd het recht persoonlijk contact met elkaar te onderhouden.” Wanneer een scheiding of een plaatsing kinderen van elkaar verwijdert, bestaat dat recht en kan het worden ingeroepen op dezelfde voet als dat van de grootouders, en in dezelfde procedure.
Ten slotte kan de rechtbank worden gevat “op verzoek van de partijen of van de procureur des Konings”. De grootouders zijn dus niet de enigen die de vraag voor de rechter kunnen brengen.
Welke modaliteiten kunnen worden bevolen?
- Bezoeken in het weekend (bv. één zaterdag per maand)
- Schoolvakanties (week of halve week)
- Regelmatige telefoon- / videogesprekken
- Geschenken en correspondentie
De rechtbank past de modaliteiten aan aan de leeftijd van het kind, de geografische afstand, de kwaliteit van de pre-existente relatie.
Procedure
1. Poging tot familiale bemiddeling (vaak aanbevolen door de rechter vóór de zitting)
2. Dagvaarding of verzoekschrift voor de familierechtbank
3. Hoorzitting van het kind: vanaf 12 jaar licht de rechter het kind, door middel van een formulier, in over zijn recht om te worden gehoord; het kind blijft vrij om te aanvaarden of te weigeren. Vóór 12 jaar wordt het gehoord op zijn verzoek, op verzoek van de partijen of van het openbaar ministerie, of ambtshalve.
4. Vonnis dat de modaliteiten vaststelt
Artikel 1253ter/1 van het Gerechtelijk Wetboek legt de griffie een informatieplicht over bemiddeling op: zodra een vordering bij de familierechtbank wordt ingesteld, zendt de griffier de partijen de tekst van de artikelen 1730 tot 1737 toe, samen met een informatiebrochure over de bemiddeling en de lijst van de erkende bemiddelaars in familiezaken van het gerechtelijk arrondissement.
De vordering wordt door de wet als spoedeisend beschouwd. Artikel 1253ter/4 rangschikt “de verblijfsregeling en het recht op persoonlijk contact met een minderjarig kind” onder de zaken die als spoedeisend worden beschouwd: de spoedeisendheid moet niet worden aangetoond, zij staat vast. Die zaken kunnen worden ingeleid bij verzoekschrift op tegenspraak, bij dagvaarding of bij gezamenlijk verzoekschrift, waarbij het verzoekschrift de eenvoudigste weg is wanneer de verhoudingen al gespannen zijn.
Het horen van het kind, stap 3, is niet automatisch. Artikel 1004/1 van het Gerechtelijk Wetboek erkent voor elke minderjarige het recht om te worden gehoord in de aangelegenheden die hem betreffen, en verduidelijkt: “Hij heeft het recht om te weigeren gehoord te worden.” Vanaf twaalf jaar is het de informatie die systematisch is: de rechter licht het kind in over dat recht en voegt bij die informatie een antwoordformulier. Vóór twaalf jaar wordt het kind gehoord op zijn verzoek, op verzoek van de partijen of van het openbaar ministerie, of ambtshalve. Het onderhoud verleent het kind niet de hoedanigheid van partij in de procedure.
Hoe Sarah Satti u begeleidt
- Advies over de strategie (bemiddeling vs procedure)
- Opstelling van het verzoekschrift aan de familierechtbank
- Vertegenwoordiging op de zitting
- Aanvraag tot latere wijziging indien nodig
- Beroep in geval van niet-uitvoering van het vonnis
Bestaat er een vonnis dat niet wordt nageleefd, dan opent de wet een eigen weg.
Artikel 387ter van het oud Burgerlijk Wetboek regelt die toestand. Weigert een ouder een beslissing over het recht op persoonlijk contact uit te voeren, dan kan de zaak opnieuw voor de reeds gevatte familierechtbank worden gebracht, zonder dat men een volledige procedure moet herbeginnen. En de tekst voegt eraan toe: “De rechter doet uitspraak met voorrang boven alle andere zaken”: de zaak gaat voor.
De rechter beschikt dan over verschillende hefbomen. Hij kan een dwangsom opleggen, dit is een som die bij elke tekortkoming verschuldigd is en die de naleving van de beslissing moet verzekeren. Hij kan ook de benadeelde partij machtigen dwangmaatregelen aan te wenden, waarvan hij zelf de aard en de modaliteiten bepaalt “rekening houdend met het belang van het kind”, en zo nodig de personen aanwijzen die gemachtigd zijn de gerechtsdeurwaarder te vergezellen. Zijn beslissing is van rechtswege uitvoerbaar bij voorraad.