De rechten inzake verblijf en ouderlijk gezag in België
Het gezamenlijk ouderlijk gezag is de regel: beide ouders behouden hun rechten en plichten ten opzichte van het kind na de scheiding, en nemen samen belangrijke beslissingen (school, gezondheid, religie, reizen…).
Onderscheiden van het ouderlijk gezag, duidt het verblijf de concrete residentie van het kind aan.
Het onderscheid tussen ouderlijk gezag en verblijf gaat gepaard met een praktisch mechanisme, het vermoeden van instemming. Volgens artikel 373 wordt elk van de ouders ten aanzien van derden te goeder trouw (een school, een ziekenhuis, een bank) “geacht te handelen met de andere ouder” wanneer hij alleen een handeling van dat gezag stelt. Artikel 374, § 1 verduidelijkt dat dat vermoeden blijft gelden wanneer de ouders niet meer samenwonen.
Een ouder die het kind alleen op school inschrijft, moet dus geen schriftelijk akkoord van de andere voorleggen: de derde mag hem geloven. Die regel vergemakkelijkt het dagelijkse leven, en zij verklaart ook waarom sommige beslissingen worden genomen zonder dat de andere ouder ervan op de hoogte is.
De wet voorziet correcties. Bij onenigheid kan elk van beiden de familierechtbank vatten, die een ouder kan machtigen alleen te handelen voor een of meer bepaalde handelingen. Omgekeerd kan de rechtbank de opvoedingsbeslissingen aanwijzen die slechts met de instemming van beide ouders kunnen worden genomen.
Het gelijkmatig verdeelde verblijf wordt bevoordeeld
Sinds de wet van 18 juli 2006 is het gelijkmatig verdeelde verblijf (50/50, meestal bij week op/week af) de regeling die prioritair onderzocht moet worden, op voorwaarde dat zij het belang van het kind dient.
Dat prioritaire onderzoek is aan verscheidene voorwaarden onderworpen. Het speelt enkel bij gebrek aan akkoord: zijn de ouders het eens, dan wordt hun akkoord gehomologeerd, tenzij het kennelijk strijdig is met het belang van het kind. Het gebeurt bovendien “op vraag van minstens één van de ouders”, zodat men erom moet vragen, want de rechtbank doet het niet ambtshalve.
Het prioritaire onderzoek is evenmin een verplichting om het gelijkmatig verdeelde verblijf toe te kennen. Meent de rechtbank dat dit niet de meest aangewezen formule is, dan kan zij een ongelijk verblijf vaststellen, bij een bijzonder gemotiveerd vonnis dat rekening houdt met de concrete omstandigheden, met het belang van de kinderen en van de ouders.
Een recente toevoeging betreft de broers en zussen. Sinds 19 juni 2021 bepaalt hetzelfde artikel: “Ingeval de ouders meerdere kinderen hebben, streeft de rechtbank eenzelfde regeling voor alle broers en zussen na. In voorkomend geval verduidelijkt de rechtbank hoe de broers en zussen persoonlijke contacten met elkaar onderhouden.” De wet die die regel invoerde, heeft in dezelfde beweging aan broers en zussen een eigen recht toegekend om op elke leeftijd persoonlijk contact met elkaar te onderhouden.
Niet-gelijkmatig verdeeld verblijf: in welke gevallen?
Het hoofdverblijf bij één enkele ouder kan worden bevolen indien:
- de afstanden tussen de woonplaatsen te groot zijn
- de leeftijd van het zuigelingskind dit oplegt
- ernstige problemen dit rechtvaardigen (geweld, verslavingen…)
- de ouders een andere regeling overeenkomen
Een ongelijk verblijf laat het ouderlijk gezag onaangetast. Beide vragen blijven gescheiden, en het gezag blijft standaard gezamenlijk, ook wanneer het kind hoofdzakelijk bij één ouder verblijft.
De exclusieve uitoefening van het ouderlijk gezag is een afzonderlijke maatregel, die de rechtbank aan één ouder kan toevertrouwen bij gebrek aan akkoord of wanneer het akkoord haar strijdig lijkt met het belang van het kind. En zelfs dan beschermt de wet de ouder die het niet uitoefent: de rechtbank bepaalt de wijze waarop hij persoonlijk contact met het kind onderhoudt, en dat contact “kan enkel om bijzonder ernstige redenen worden geweigerd”. Hij behoudt bovendien het recht om toezicht te houden op de opvoeding van het kind en kan van de andere ouder alle nuttige inlichtingen bekomen.
Een praktisch punt wordt tegelijk geregeld. De rechter bepaalt “in elk geval” niet enkel de verblijfsregeling maar ook de plaats waar het kind hoofdzakelijk in de bevolkingsregisters is ingeschreven. Die keuze heeft administratieve en fiscale gevolgen, die bij de beslissing mee in rekening horen.
Andere verblijfsregelingen
Andere formules bestaan: hoofdverblijf met uitgebreide weekends, gesplitst verblijf (zeldzaam), verblijf bij maand alternerend, enz. Alles is bespreekbaar in het belang van het kind.
Hoe Sarah Satti u begeleidt
- Advies over de meest geschikte verblijfsregeling voor uw situatie
- Minnelijke onderhandeling met de andere ouder
- Vertegenwoordiging voor de familierechtbank in geval van geschil
- Aanvraag tot wijziging van de verblijfsregeling indien de situatie evolueert
- Gedetailleerd ouderschapsplan (vakanties, feestdagen, verjaardagen…)